Kuş Bakışı: Dinler

İnsanoğlu ilk çağlarından itibaren tabiatın acımasız şartlarına karşı pek çok yöntem kullanarak mücadele vermektedir. Bu mücadelenin araçları modern çağda; arabalar, silahlar, üretim odaklı makineler, mevsime göre elbiseler, tıbbi ürünler v.s. iken ilkel çağlarda yine tüm bu araç gereçlerin daha ilkel varyasyonlarının yanı sıra bugün pek çok gelişmiş toplumda ana ahlak ve yapıyı teşkil etmeyen bir alet daha kullandı, Din!

aslan-adam-heykeli-cansurer Diğer canlılara ve kuzenlerine göre Sapiensin bilişsel devrimi ve amaçlar uğruna toplu hareket edebilme yetisi onları dünya üzerindeki en dominant canlı yaptı. Dinler, ilk çağlarda Homo Sapiensin kuzenlerine karşı en büyük avantajı olan gelişmiş ve zeki beyinlerini kolektif bir amaca sevk etmeyi başardı. Bu amaç zaman çizgisi üzerinde kimi zaman topluluğun yönetim biçimini belirledi, kimi zaman sosyal hayatı düzenledi, kimi zamansa avlanmayı kolaylaştırdı. İlk çağlarda din sayesinde küçük ve sadık topluluklar olmayı başaran sapiens önce kendilerini doyurmayı kuzenlerine göre daha kolay bir hale getirdi. Artık ilkel de olsa belli başlı kurallar ve bağlılıklar vardı. Değişen toplumsal ihtiyaç ve toplumlararası ilişkilere göre evrim geçiren dinler zamanla kendi karakteristik özelliklerini yerden alıp göğe yükseltti ve bölgesel hüküm sürme amaçlarını yayılmacı politikalara bıraktılar. Örneğin pek çok ilkel Afrika dinlerinde hala kabileye özgü tanrılar ve kurallar gözlemlerken, tanrı kavramını daha insanüstü varlıklarla özdeşleştiren semavi dinler (Yahudilik, herkesi kendisine davet etmiyor ve bir millete gönderildiğini iddia ettiği için, hariç denebilir) çok daha kapsayıcı ve yayılmacı-tebliğ gibi özellikler barındırır. Fakat her ne kadar semavi dinler tüm insanoğluna hitap etme iddiası barındırsa da gerek bu dinler yayıldıktan sonra onları benimsemiş toplumlar tarafından içlerine o topluma ait folklor girmiş gerekse yine kendi karakterlerinde onlardan önceki dinlerin karakteristiklerini taşımaktadırlar. zeus heykeliÖrneğin “mucizevi doğum” yani Hz. İsa’nın babasız doğmuş olması, Hz. Meryem’in eşsiz hamile kalması gibi mitler diğer dinlerde de mevcuttur. Bunlara örnek vermek gerekirse; Mars, Huitzilopochtli, Athena, Horus. Ayrıca yine semavi dinler her şeyin sahibi sınırsız güce sahip bir tanrıdan bahsetse de bazı işleri yapan melekler olması gibi nedenlerden, pek çok din bilimci bu dinleri “tek tanrılı” dinlerden çok “tek tanrılı dinlere geçiş süreci” olarak nitelemektedir.

Dinler, çok yakın bir zamana kadar toplumların sosyal ve siyasal düzenlerini belirleyen ana unsurlar oldular. Bazıları toplumları tabakalara ayırdı, bazıları kralları kutsadı, bazıları da kurulmuş toplumsal düzenlere muhalefet olarak ortaya çıktı. Pek çoğu ahlak önermeleri yaptı ve insanoğlunun henüz cevabını bulamadığı sorulara cevap oldular. budaÖnceleri tanrı; şimşeğin, yağmurun, depremin, ölümün, sağlığın, hastalığın, kıtlığın, bolluğun kaynağı idi. Pek çok farklı kutsal metinde doğru veya yanlış tanrı açıklıyordu yarattıklarına; Dünya’nın şeklini, yıldızların ne olduğunu, neden sel gönderdiğini. İnsanoğlu doğayı keşfettikçe tanrıyı kaybetti. Modern çağda tanrı ve dinler tartışmaya açık kavramlar oldular. Tanrı eski yüce güç ve lütuflarından bazılarını kaybettiği gibi gönderdiği dinler sadece ahlak önermeleri ile ortada kalabildiler. Bilim kutsal kaynaklarda geçen pek çok bilgiyi yanlışladı, birazını doğruladı.

Orta ve Yeniçağda din güçlü sınıfın çıkarlarına göre şekillendirilmeye başlayınca ezilen sınıfların tepkisi sonucu hem kendi zamanlarının otoriteleri değil aynı zamanda dinin toplum üzerindeki otoritesi sarsıldı. Örneğin papa o kadar dualar etmesine rağmen yine de vebadan korunmak için Vatikan’ı ateşten çemberler içinde tutmak zorunda kaldı ve pek ala Tanrı’nın seçtiği kutsal krallar da gayet insandı. İnsanoğlu sarsılan din otoritesinin yerine ortak amaçlara ulaşmak için topluluğu kolektif hareket ettirebilecek pek çok araç geliştirmeyi başardı.
Günümüzde dinler; gelişmiş toplumlarda pek sosyal hayatı düzenlemeyen ve folklor ile iç içe geçmiş yine kutsalı olan dogmalar bütünü iken, gelişmemiş toplumlarda ise sosyal hayatı daha düzenleyici bir rol üstlenmenin yanı sıra kitleleri hareket ettirmede hala etkili bir enstrüman olarak varlığını sürdürmektedir.

 

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

WordPress.com'da ücretsiz bir web sitesi ya da blog oluşturun.

Yukarı ↑

WordPress.com' da yeni bir web sitesi oluşturun
Başla
%d blogcu bunu beğendi: